Ünlü Tablolar ve Film Sahneleri: Sinemadaki Resim Göndermeleri

Bir film sahnesini izlerken “Bunu bir yerden hatırlıyorum” dediğin oldu mu? Yönetmenler ve görüntü yönetmenleri; kompozisyon, renk ve ışık kurarken sanat tarihine sıkça başvurur. Ama internette dolaşan “bu sahne şu tablodan esinlenmiş” listelerinin hepsi aynı derecede sağlam değil. Bu yazıda her eşleşmenin ne kadar belgeli olduğunu da belirterek ünlü tablo–film sahnesi ikililerine bakıyoruz.

Belgeli bağlantılar: Film doğrudan tablodan yola çıkıyor

İnci Küpeli Kız (Girl with a Pearl Earring, 2003)

Peter Webber’in yönettiği, Scarlett Johansson ve Colin Firth’ün başrollerini paylaştığı film, Tracy Chevalier’nin 1999 tarihli aynı adlı romanından uyarlandı. Roman da film de Johannes Vermeer’in 1665 civarında yaptığı ve bugün Lahey’deki Mauritshuis Müzesi’nde bulunan tablosunun etrafında hayalî bir hikâye kurar. Burada esinlenme tahmin değil, filmin konusudur. Film, ışığı ve renk paletiyle de Vermeer’in iç mekân resimlerini taklit eder.

Frida (2002)

Julie Taymor’ın yönettiği ve Salma Hayek’in Frida Kahlo’yu canlandırdığı film, ressamın hayatını anlatırken eserlerini de hikâyeye katar. Kahlo’nun 1931 tarihli Frieda ve Diego Rivera tablosu, filmde yer alan eserler arasında. Film altı dalda Oscar’a aday oldu; En İyi Makyaj ve En İyi Özgün Müzik ödüllerini kazandı.

Sapık (Psycho, 1960) ve Edward Hopper

Bu yazıda görseli yok ama belki de en sık anılan örnek bu. Edward Hopper’ın 1925 tarihli House by the Railroad (Demiryolu Kenarındaki Ev) tablosu, New York’taki Modern Sanat Müzesi (MoMA) koleksiyonunda. Hitchcock’un 1960’ta bir gazete röportajında, Sapık‘taki Bates evinin bu tablodan esinlendiğini söylediği aktarılıyor. Yine de bunun tek bir röportaja dayandığını hatırlatmakta fayda var.

Yorum düzeyindeki benzerlikler: Göz ne görüyor?

Aşağıdaki eşleşmeler internette çok paylaşılıyor. Ancak ulaşabildiğimiz kaynaklarda yönetmenin ya da yapım ekibinin bunu doğrulayan bir açıklaması yok. Bunları “kesin esinlenme” değil, eleştirmenlerin ve izleyicilerin fark ettiği görsel benzerlikler olarak okumak daha doğru.

Shutter Island (2010) ve Klimt’in Öpücük tablosu

Martin Scorsese’nin yönettiği, Leonardo DiCaprio’nun başrolde olduğu filmde, Teddy’nin yanan dairede karısı Dolores’e arkadan sarıldığı rüya sahnesi, Gustav Klimt’in 1907–1908 yıllarında yaptığı Öpücük (Der Kuss) tablosuna benzetilir. Tablo Viyana’daki Belvedere Müzesi’nde. Far Out Magazine bu sahnenin tablodan “ödünç alınmış gibi” durduğunu yazıyor; yapım ekibinden bir doğrulama ise yok.

Truman Show (1998) ve René Magritte

Peter Weir’in yönettiği, Jim Carrey’nin başrolde olduğu filmin finalinde Truman’ın teknesi, gökyüzü boyalı duvara çarpar ve Truman o “gökyüzünde” açılan kapıdan çıkar. Bu sahne sıklıkla Magritte’in tablolarına benzetilir. Far Out Magazine sahneyi Architecture au clair de lune tablosuna, St Andrews Üniversitesi öğrencilerinin sanat tarihi dergisi Hasta’daki bir yazı ise Magritte’in başka eserlerine bağlar. Magritte’in sahte gökyüzleri ve gerçeklik ile temsil arasındaki oyun, filmin “kurgu bir dünya” temasıyla gerçekten örtüşüyor; ama Weir’in bu konuda bir açıklamasına rastlamadık.

Dunkirk (2017) ve Caspar David Friedrich

Christopher Nolan’ın filmindeki bazı kareler, Caspar David Friedrich’in 1818 civarında yaptığı ve Hamburg Kunsthalle’de bulunan Sis Denizi Üzerindeki Gezgin tablosuna benzetiliyor. Arkası dönük tek bir figürün uçsuz bucaksız bir manzaraya bakması, Romantik resmin en tanınan kompozisyonlarından biri. Benzerlik görsel olarak güçlü; yine de bilinçli bir gönderme olduğuna dair kaynak bulamadık.

Bonus: Gilmore Girls ve “canlı tablolar”

Gilmore Girls dizisinin 4. sezon 7. bölümü “The Festival of Living Art”ta kasaba halkı ünlü tabloları canlandırır. Bu gelenek sanat tarihinde tableau vivant (canlı tablo) olarak bilinir: İnsanlar kostüm ve dekorla bir tablonun sahnesini hareketsiz bir şekilde yeniden kurar. 19. yüzyılda salon eğlencelerinde çok yaygındı.

Film izlerken resim göndermelerini nasıl fark edersin?

• Kadraja bak: Simetrik, durağan ve “tablo gibi” duran sahneler çoğu zaman bilinçli kurulmuştur.
• Işığın yönüne dikkat et: Pencereden gelen yumuşak yan ışık Vermeer’i, sert gölgeli ve yalnız figürler Hopper’ı hatırlatır.
• Renk paletini not et: Altın tonları, soğuk maviler ya da toprak renkleri belirli dönemlerin resmine işaret edebilir.
• Kaynağı kontrol et: Bir benzerlik fark ettiğinde, yönetmen röportajlarına, DVD yorumlarına ya da görüntü yönetmenlerinin yazılarına bak. “Esinlendi” demek için bir açıklama, “benziyor” demek için gözün yeter.

Sanat tarihi ile sinema arasındaki bu bağları keşfetmek, hem müzeleri hem filmleri daha dikkatli izlemeni sağlar. Bir dahaki müze ziyaretinde, bir tablonun önünde “Bu hangi filmde vardı?” diye düşünmen de mümkün.

Şeyma ZARZAVATÇIOĞLU

Kaynaklar

• Far Out Magazine: The Martin Scorsese scene inspired by Gustav Klimt
• Far Out Magazine: The paintings that inspired the most iconic movie scenes
• Hasta (St Andrews): Magrittean Echoes in Peter Weir’s The Truman Show
• Wikipedia: House by the Railroad
• Wikipedia: Frida (2002 film)

Okuyabileceklerin: HYGGE: Samimi Bir Ortam Yaratma Sanatı · Soğuk Kış Günlerinde İçinizi Isıtacak 5 Mükemmel Film · Kırlardan Ufuklara: Jane Austen