Brontë Kardeşler: Charlotte, Emily ve Anne’nin Hayatı ve Eserleri

Üç kız kardeş, kuzey İngiltere’de bozkırlara bakan bir papaz evinde, dış dünyadan oldukça uzak bir hayat sürdü. Buna rağmen, iki yıl içinde yayımladıkları romanlar 175 yılı aşkın süredir okunuyor, sinemaya ve diziye uyarlanıyor. Bu yazıda Brontë ailesinin hikâyesini, kardeşlerin eserlerini ve onları okumaya nereden başlayabileceğini bulacaksın.

Haworth’taki papaz evi: Ailenin hikâyesi

Babaları Patrick Brontë, İrlanda kökenli bir Anglikan papazıydı. Aile 1820’de Patrick’in görev aldığı Haworth’a taşındı. Anneleri Maria Branwell ertesi yıl, 1821’de kanserden öldü; çocukların en küçüğü Anne o sırada henüz bir yaşındaydı.

Ailede altı çocuk vardı: Maria, Elizabeth, Charlotte, Branwell (tek erkek kardeş), Emily ve Anne. 1824’te dört kız kardeş, Lancashire’daki din adamı kızlarına yönelik bir yatılı okula (Cowan Bridge) gönderildi. Okulun ağır koşulları sonrasında en büyük iki kız, Maria ve Elizabeth, eve döndükten kısa süre sonra 1825’te tüberkülozdan öldü. Charlotte daha sonra bu okulu Jane Eyre‘deki Lowood’un modeli olarak kullandı.

Hayal dünyaları: Angria ve Gondal

Kardeşlerin edebiyatla ilişkisi çocukken başladı. Babalarının getirdiği oyuncak askerlerden yola çıkarak hayalî krallıklar kurdular. Charlotte ve Branwell “Glass Town” ve ardından “Angria” adlı dünya üzerine, Emily ve Anne ise “Gondal” adlı ada krallığı üzerine minik el yazması kitapçıklar, şiirler ve öyküler yazdı. Bu ilk yazılar, kardeşlerin yıllarca kendi kendilerine nasıl yazarlık pratiği yaptığını gösteriyor.

Kadın yazar olmak: Mahlaslarla gelen ilk kitap

Charlotte, 1836’nın sonunda şiirlerini dönemin tanınmış şairi Robert Southey’e gönderdi. 1837’deki cevabında Southey, edebiyatın bir kadının hayatının işi olamayacağını yazdı. Charlotte yazmayı bırakmadı; ama bu tepki, dönemin kadın yazarlara bakışını iyi özetliyor.

1842–1843’te Charlotte ve Emily, öğretmenlik becerilerini geliştirip bir okul açabilmek için Brüksel’deki Pensionnat Héger’de okudu. Okul planı tutmadı. 1845’te Charlotte, Emily’nin şiir defterini görünce üç kardeşin şiirlerini birlikte yayımlama fikri doğdu.

1846’da çıkan Poems by Currer, Ellis and Acton Bell, kardeşlerin kendi parasıyla basıldı ve yalnızca iki kopya sattı. Mahlaslar, kendi adlarının baş harflerini korudu: Charlotte, Currer Bell; Emily, Ellis Bell; Anne, Acton Bell oldu. Cinsiyeti belirsiz bu adları seçmelerinin nedeni, kadın yazarlara karşı önyargıdan kaçınmaktı.

1847: Üç roman, tek yıl

Şiir kitabının başarısızlığına rağmen kardeşler roman yazmaya geçti. Charlotte’un Jane Eyre‘i Ekim 1847’de yayımlandı ve hemen büyük ilgi gördü. Aynı yılın sonunda Emily’nin Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights) ve Anne’nin Agnes Grey romanları, üç ciltlik tek bir set olarak birlikte basıldı: ilk iki cilt Uğultulu Tepeler, üçüncü cilt Agnes Grey‘di.

Charlotte Brontë (1816–1855)

Jane Eyre, yoksul ve yalnız bir kızın kendi sesini ve onurunu koruyarak hayatta yol bulmasını anlatır. Romandaki Jane’in “Ben melek değilim… ben kendim olacağım” anlamındaki sözü sık sık Charlotte’a mal edilir; aslında romanın kahramanına aittir. Charlotte daha sonra Shirley (1849) ve Villette (1853) romanlarını yayımladı; ilk yazdığı roman Profesör ise ölümünden sonra, 1857’de basıldı. 1854’te babasının yardımcı papazı Arthur Bell Nicholls ile evlendi, 1855’te hamileyken öldü.

Emily Brontë (1818–1848)

Uğultulu Tepeler, Emily’nin tek romanıdır. Yorkshire bozkırlarında geçen, Heathcliff ve Catherine’in yıkıcı bağını iki kuşak boyunca izleyen bu roman, yayımlandığında sert ve tuhaf bulundu. Sonraki yüzyılda ise İngiliz edebiyatının en güçlü romanlarından biri kabul edildi. Emily aynı zamanda ciddiye alınan bir şairdir.

Anne Brontë (1820–1849)

Anne’nin Agnes Grey‘i, kendi mürebbiyelik deneyimlerinden beslenen sade ve gerçekçi bir romandır. 1848’de yayımlanan Wildfell Konağı’nın Kiracısı ise kocasını terk edip kendi hayatını kurmaya çalışan bir kadını anlatır ve dönemine göre cesur bir metindir. Anne uzun süre ablalarının gölgesinde kaldı; bugün ise bu romanı nedeniyle sıkça yeniden değerlendiriliyor.

Kısa hayatlar

1848–1849 aile için yıkıcı oldu. Branwell Eylül 1848’de öldü. Emily, kardeşinin cenazesinden sonra hastalandı ve 19 Aralık 1848’de, 30 yaşında tüberkülozdan öldü. Anne da aynı hastalığa yakalandı; deniz havasının iyi geleceği umuduyla gittiği Scarborough’da 28 Mayıs 1849’da öldü. Charlotte birkaç yıl daha yazmaya devam etti. Kardeşlerin hikâyesini geniş kitlelere ilk taşıyan eser, yazar Elizabeth Gaskell’in 1857’de yayımlanan Charlotte Brontë’nin Hayatı biyografisi oldu.

Haworth’taki papaz evi 1928’den beri Brontë Derneği’nin yönettiği bir müze. Kardeşlerin el yazmaları, minik kitapçıkları ve eşyaları burada sergileniyor.

Brontë okumaya nereden başlamalı?

Okurken şunu da aklında tut: Bu romanların neredeyse hepsi, kadınların eğitim, çalışma ve kendi kararlarını verme hakkının çok sınırlı olduğu bir dönemde yazıldı. Kardeşlerin karakterlerine bu gözle bakmak, metinleri daha zengin okumanı sağlar.

Bronte kardeşlerin romanlarını etkileyen aile hikâyesini merak edersen BBC Türkçe’nin bu yazısına da göz atabilirsin.

Şeyma ZARZAVATÇIOĞLU

Kaynaklar

• The Victorian Web: Charlotte Brontë Timeline
• Wikipedia: Brontë Parsonage Museum
• Wikipedia: Brontë family
• BBC Türkçe: Brontë kardeşlerin romanlarını etkileyen aile dramı

İlgili: Van Gogh Hayatı ve Eserleri · Doğan Cüceloğlu Kimdir? Hayatı, Eserleri ve Psikolojiye Katkıları