Konfor Alanı Nedir? Konfor Alanından Çıkmak İçin Küçük Adımlar

Her gün aynı yoldan okula gitmek, sınıfta hep aynı sıraya oturmak, menüde hep aynı yemeği seçmek… Bunlar kulağa masum geliyor ve çoğu zaman öyle. Ama aynı alışkanlık “Ben sunum yapamam”, “O kulübe başvurmayayım, nasılsa almazlar”, “İngilizce konuşursam rezil olurum” gibi kararlara da yansıyınca, kendimizi bir yerde tuttuğumuzu fark ederiz. Bu yere konfor alanı deniyor.

Konfor alanı ne demek?

Konfor alanı, işlerin tanıdık geldiği, kişinin kendini rahat ve kontrolde hissettiği, kaygı ve stresin düşük olduğu bir psikolojik durumdur. Yönetim yazarı Judith Bardwick bunu, kişinin “kaygı açısından nötr” bir konumda davrandığı hâl olarak tanımlar.

Konfor alanı fiziksel bir yer değildir. Bir şehir, bir rutin, bir arkadaş grubu, bir çalışma biçimi ya da “ben böyleyim” diye kurduğumuz düşünceler de olabilir. Önyargılar da buna dahildir: hiç denemediğin bir yemeği, tanımadığın bir müzik türünü ya da farklı bir bakış açısını baştan reddetmek de konfor alanında kalmanın bir biçimidir.

Neden konfor alanında kalmayı seviyoruz?

Belirsizlik beynimiz için zahmetlidir. Tanıdık olan tahmin edilebilir, tahmin edilebilir olan güvenli hissettirir. Stres altındayken bu eğilim daha da güçlenir: NASA için hazırlanan bir derlemeye göre stres, karar vermeyi zorlaştırır; insanlar daha az seçeneği değerlendirir ve artık işe yaramasa bile alıştıkları yöntemlere döner.

Bu yüzden konfor alanında kalmak bir tembellik ya da karakter zayıflığı değil, insanın doğal bir eğilimidir. Önemli olan, bu eğilimin seni ne zaman koruduğunu ne zaman kısıtladığını fark edebilmek.

Biraz stres iyidir: Yerkes-Dodson ilkesi

20. yüzyılın başında psikologlar Robert Yerkes ve John Dodson, farelerle yaptıkları deneylerde ilginç bir ilişki gözlemledi: uyarılma ve kaygı belli bir düzeye kadar performansı artırıyor, o noktadan sonra ise düşürüyordu. Bu bulgu “Yerkes-Dodson yasası” olarak bilinir.

Yazar Alasdair White, 2009 tarihli kitabında bu fikri iş dünyasına uyarladı. Ona göre konfor alanının hemen ötesinde, biraz stresin performansı artırdığı bir “optimal performans alanı” vardır. Daha da ileri gidildiğinde ise kaygı arttıkça performansın hızla düştüğü bir “tehlike alanına” girilir.

Üç alan modeli: konfor, öğrenme, panik

Alman macera pedagogu Tom Senninger’in geliştirdiği Öğrenme Alanı Modeli bu fikri sade bir şekilde anlatır:

Modelin en önemli dersi şu: hedef, kendini panik alanına atmak değil, öğrenme alanında kalmaktır. Herkesin alanları farklıdır; senin için heyecan verici olan, bir arkadaşın için bunaltıcı olabilir. Bu yüzden başkalarıyla kıyaslamak yerine kendi sınırına bakmak gerekir.

Konfor alanı her zaman kötü mü?

Hayır. Sosyal medyada “konfor alanından çık” cümlesi bazen her rahatlığı suçlayan bir slogana dönüşüyor. Oysa sınav haftasında bildiğin çalışma düzenini korumak, yoğun bir dönemin ardından tanıdık bir ortamda dinlenmek ya da seni iyi hissettiren alışkanlıklarını sürdürmek son derece sağlıklıdır. Senninger’in modelinde de konfor alanı, öğrenme alanına çıkmadan önce güç topladığın ve sonra geri döndüğün bir üs olarak tarif edilir. Sorun konfor alanının kendisi değil, orada kalmanın bir tercih değil de korkudan kaynaklanan bir zorunluluğa dönüşmesidir. Kendine “Burada kalıyorum çünkü istiyorum mu, yoksa denemekten korktuğum için mi?” diye sormak iyi bir ayrım ölçüsü.

Konfor alanında olduğunu nasıl anlarsın?

• Uzun süredir yeni bir şey öğrenmediğini hissediyorsun.
• Bir fırsatı “zaten olmaz” diye denemeden eliyorsun.
• Günlerin birbirinin aynısı ve bu seni sıkmaya başladı.
• Farklı görüşlerdeki insanlarla konuşmaktan kaçınıyorsun.
• Başarısız olma ihtimali olan her şeyi erteliyorsun.

Bunlardan birkaçı sana tanıdık geliyorsa endişelenme; bu sadece bir sonraki küçük adımın nerede olabileceğini gösteriyor.

Konfor alanından çıkmak için küçük adımlar

1. Bir gün bir değişiklik: Farklı bir yoldan yürü, yemekhanede yeni biriyle otur, hiç dinlemediğin bir türden bir albüm aç. Küçük değişiklikler beynini yeniliğe alıştırır.
2. Korkunu tanımla: “Sunum yapmaktan korkuyorum” yerine “Takılıp kalmaktan ve gülünmekten korkuyorum” demek, sorunu çözülebilir hâle getirir.
3. Adımı küçült: 200 kişilik bir konferans yerine önce üç arkadaşına beş dakikalık bir sunum yap. Sonra sınıfta, sonra bir kulüp etkinliğinde.
4. Bir tarih koy: “Bir gün yurt dışı programına başvururum” yerine “Bu ay Erasmus bilgilendirme toplantısına katılacağım.”
5. Destek bul: Aynı hedefi olan bir arkadaşla ya da bir öğrenci topluluğuyla ilerlemek, adım atmayı kolaylaştırır.
6. Sonucu değil denemeyi say: Başvurunun kabul edilmemesi başarısızlık değil, öğrenme alanında geçirilmiş zamandır.
7. Dinlenmeyi unutma: Konfor alanı geri dönüp enerji topladığın yerdir. Sürekli zorlamak tükenmişliğe yol açabilir.

Öğrenciler için birkaç somut fikir

• Bölüm dışından seçmeli bir ders al.
• Kampüste ilgini çeken bir öğrenci topluluğunun etkinliğine tek başına git.
• İlk staj ya da gönüllülük başvurunu yap. Açık ilanları Fırsat Radarı‘nda bulabilirsin.
• Derste bir soru sor ya da bir tartışmaya katıl.
• Yabancı dil pratiği için bir konuşma grubuna katıl.

Konfor alanından çıkmak bir kerelik büyük bir cesaret gösterisi değil; küçük, tekrarlanan denemelerin toplamı. Her adım, bir sonrakini biraz daha kolaylaştırır.

Kaynaklar

• ThemPra Social Pedagogy: The Learning Zone Model (Tom Senninger)
• Wikipedia: Comfort zone (Yerkes-Dodson, White ve Bardwick tanımları)

FURKAN SAZLI

Diğer blog yazılarımıza göz atmayı unutmayın!