Listenizde Bulunması Gereken 10 Kitap: Varoluş ve Düşünce Üzerine Bir Okuma Listesi

Bazı kitaplar bir hikâye anlatır, bazıları ise seni bir süre durdurup düşündürür. Bu listede ikinci türden kitaplar var: Çoğu felsefe, günlük ya da aforizma biçiminde; bir kısmı roman. Ortak noktaları, “nasıl yaşamalı, insan kimdir, mutluluk mümkün mü?” gibi sorulara farklı açılardan bakmaları. Listeyi kabaca kolaydan zora doğru sıraladık.

Bir bakışta liste

1) Düşünceler (Marcus Aurelius)

161-180 yılları arasında Roma imparatoru olan Marcus Aurelius, bu notları yayımlamak için değil, kendine hatırlatmak için Yunanca yazdı. Stoacı felsefenin temel fikirleri burada çok sade bir dille karşına çıkıyor: Kontrol edebildiğin şeylerle edemediklerini ayırmak, başkalarının davranışlarına öfkelenmek yerine kendi tutumuna odaklanmak, ölümlülüğü hatırlayarak bugünü değerli kılmak. Kısa bölümler hâlinde okunduğu için her gün birkaç sayfa okumaya çok uygun.

2) Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği (Milan Kundera)

Çek asıllı yazar Kundera’nın 1984’te yayımlanan romanı, 1968 Prag Baharı ve sonrasında geçer. Tomas, Tereza, Sabina ve Franz’ın hayatları üzerinden bir soru sorar: Her şey yalnızca bir kez yaşanıyorsa, hayat “hafif” midir yoksa “ağır” mı? Felsefi bir romandır ama aşk hikâyesi olarak da okunabilir. Listedeki felsefi metinlere geçmeden önce iyi bir köprü.

3) Biri, Hiçbiri, Binlercesi (Luigi Pirandello)

1934 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Pirandello’nun son romanı. Her şey, karısının ona burnunun hafif eğri olduğunu söylemesiyle başlar. Kahraman Vitangelo Moscarda, başkalarının gözünde kendisinin binlerce farklı versiyonu olduğunu fark eder ve “gerçek ben kim?” sorusunun peşine düşer. Sosyal medya çağında “insanların gözündeki ben” ile “kendi bildiğim ben” arasındaki farkı düşünenler için şaşırtıcı derecede güncel.

4) Mutluluk Dediğimiz Şey (Sigmund Freud)

Psikanalizin kurucusu Freud’un farklı eserlerinden mutluluk, haz, acı ve uygarlık üzerine bölümlerin derlendiği Türkçe bir seçki. Freud’un bütün eserlerine girişmeden önce düşüncesinin ana hatlarını görmek için iyi bir kapı. Bir not: Freud’a sık atfedilen “sevmek ve çalışmak” sözü onun yayımlanmış yazılarında birebir geçmiyor; araştırmacılar sözün sonradan aktarımlarla yaygınlaştığını belirtiyor. Alıntıları paylaşırken kaynağına bakmak her zaman iyi bir alışkanlık.

5) Yaşama Uğraşı (Cesare Pavese)

İtalyan şair ve romancı Pavese’nin 1935-1950 yılları arasında tuttuğu günlükler, ölümünden sonra Il mestiere di vivere adıyla yayımlandı. Yazarlık zanaati üzerine notlar, okuma izlenimleri, aşk ve yalnızlık üzerine son derece içten satırlar bir arada. Yazmayla ilgilenen herkes için bir yazarın atölyesine bakmak gibi.

6) Fernando Pessoa’dan iki seçki: Hiçbir Şey İstememenin Mutluluğu ve Anlamaktan Yoruldum

Portekizli şair Pessoa, kendi adının yanında farklı kişilik, üslup ve biyografiye sahip pek çok “heteronim” (hayali yazar) adına yazmasıyla bilinir. Bu iki Türkçe kitap, onun düzyazı ve notlarından derlenmiş kısa metinlerden oluşur. Anlamak ve anlaşılmak, istemek ve vazgeçmek, iç dünya ve dış dünya arasındaki gerilim ana temalar. Pessoa’yı sevdiysen bir sonraki adım Huzursuzluğun Kitabı olabilir. (Önceki listemizde bu iki kitap ayrı maddeydi; aynı yazarın seçkileri olduğu için tek maddede birleştirdik.)

7) Burukluk (E. M. Cioran)

1911’de Romanya’da doğan, 1937’de Paris’e yerleşen ve 1949’dan sonra Fransızca yazan Cioran, 20. yüzyılın en karamsar ama en keskin üsluplu düşünürlerinden biri. 1952 tarihli Syllogismes de l’amertume (Burukluk), kısa ve iğneleyici aforizmalardan oluşur; kimi zaman acı, kimi zaman beklenmedik biçimde komiktir. Cioran’a başlamak için en uygun kitap.

8) Gözyaşları ve Azizler (E. M. Cioran)

Cioran’ın 1937’de henüz Romence yazarken yayımladığı bu kitap, azizler ve mistik deneyim etrafında inanç, şüphe ve acı üzerine yoğun, şiirsel parçalardan oluşur. Genç Cioran’ın ateşli üslubunu görmek için ilginç bir okuma; dini konulara dair sert ve kişisel yorumlar içerdiği için farklı inançlardan okurların eleştirel bir mesafeyle okuması iyi olur.

9) Doğmuş Olmanın Sakıncası Üzerine (E. M. Cioran)

1973’te yayımlanan kitap, adından da anlaşılacağı gibi Cioran’ın karamsarlığının en yoğun hâli. Zaman, bilinç, uykusuzluk ve var olmanın yükü üzerine aforizmalar içerir. Paradoks şu ki birçok okur bu kitabı bunaltıcı değil, garip bir şekilde rahatlatıcı bulur: Kaygılarını bu kadar açık sözle dile getiren biriyle karşılaşmak yalnız olmadığını hissettirebilir.

10) Kaosun Kutsal Kitabı (Albert Caraco)

Caraco’nun bizim için ilginç bir ayrıntısı var: 1919’da İstanbul’da doğdu, hayatının büyük kısmını Fransa’da geçirdi ve Fransızca yazdı. Bréviaire du chaos (Kaosun Kutsal Kitabı) ölümünden sonra, 1982’de yayımlandı. Kalabalık şehirler, kitle toplumu, din, ahlak ve uygarlığın geleceği üzerine son derece sert, kehanet tonunda bir metin. Listenin en ağır ve tartışmalı kitabı; katılmak için değil, bir düşünce geleneğini tanımak ve onunla tartışmak için okunmalı.

Bu listeyi okurken

• Kolaydan başla: Marcus Aurelius ve Kundera ile başlayıp Cioran ve Caraco’yu sona bırakmak okuma deneyimini daha dengeli kılar.
• Aforizmaları yavaş oku: Bu tür kitaplar bir oturuşta bitirmek için değil; günde birkaç sayfa okuyup altını çizdiğin cümleleri bir deftere not etmek için.
• Çeviriye dikkat et: Mümkünse aslından (Latince/Yunanca, Fransızca, İtalyanca, Portekizce) çevrilmiş ve çevirmen adı açık baskıları seç.
• Karşı görüşle dengele: Cioran ya da Caraco’nun karamsarlığını, örneğin Marcus Aurelius’un Stoacılığıyla ya da Viktor Frankl’ın İnsanın Anlam Arayışı gibi bir kitapla yan yana okumak düşünceni zenginleştirir.
• Kendine iyi bak: Bu kitapların bazıları ölüm, umutsuzluk ve anlamsızlık gibi ağır temaları işliyor. Okurken kendini uzun süre karamsar hissedersen kitabı bir kenara bırakmaktan çekinme ve güvendiğin biriyle ya da üniversitenin psikolojik danışmanlık birimiyle konuş.

Kaynaklar

• Britannica: Marcus Aurelius
• Britannica: The Burning Brand: Diaries 1935-1950 (Pavese)
• Wikipedia: Emil Cioran
• Wikipedia: Albert Caraco
• Luzifer-Amor: Der apokryphe Freud (Freud’a atfedilen sözlerin kaynakları)