Öğrenciler İçin Chrome Eklentileri: Dil, Okuma ve Güvenlik İçin 5 Ücretsiz Öneri
Dil öğrenmekten kaynakça hazırlamaya, karanlık moddan reklam engellemeye 5 ücretsiz Chrome eklentisi ve kurmadan önce yapman gereken güvenlik kontrolleri.
Fikir ile Gelecek Editörlüğü · · güncellendi:
Tarayıcı eklentileri, Chrome’a yeni özellikler katan küçük programlar. Doğru seçildiğinde ders çalışmayı ve araştırma yapmayı ciddi biçimde kolaylaştırıyorlar. Ama her eklenti, ziyaret ettiğin sayfaları görebilecek kadar yetkiye sahip olabiliyor. Bu yazının 2020’deki ilk sürümünde önerdiğimiz eklentilerden biri bu yüzden listeden çıktı. Aşağıda hem güncel önerileri hem de eklenti seçerken nelere dikkat etmen gerektiğini bulacaksın.
1. Language Reactor: Dizi izlerken dil öğren
Eski adıyla “Language Learning with Netflix” (LLN) olarak bilinen Language Reactor, Netflix ve YouTube’da izlediğin içeriğin altyazısını iki dilde aynı anda gösteriyor. Chrome Web Mağazası sayfasına göre eklentide açılır sözlük, cümle cümle oynatma kontrolleri, makine çevirisi ve metni sesli okuma özellikleri de var; yaklaşık 2 milyon kullanıcısı bulunuyor.
- Nasıl kullanırsın? Önce bildiğin bir dizinin bölümünü İngilizce ses ve iki dilli altyazıyla izle. Bilmediğin kelimelerin üzerine gelip anlamına bak, ardından bu kelimeleri kendi kelime listene ekle.
- Bilmen gereken: Temel özellikler ücretsiz, bazı gelişmiş özellikler ücretli sürümde. Eklenti masaüstü Chrome’da çalışıyor; telefonda kullanamazsın.
2. Zotero Connector: Kaynakçayı tek tıkla kaydet
Ödev ya da tez yazarken en çok vakit alan işlerden biri kaynakça hazırlamak. Ücretsiz ve açık kaynaklı kaynak yönetim programı Zotero’nun Chrome eklentisi Zotero Connector, okuduğun bir makaleyi, kitabı ya da web sayfasını tek tıkla kütüphanene kaydediyor. Daha sonra bu kaynakları APA, Chicago gibi farklı biçimlerde kaynakçaya dönüştürebiliyorsun.
- Nasıl kullanırsın? Bilgisayarına Zotero’yu, Chrome’a Zotero Connector’ı kur. Bir makale sayfasındayken eklenti simgesine tıkla; yazar, yıl, dergi gibi bilgiler otomatik kaydedilir.
- İpucu: Kaydedilen bilgileri mutlaka kontrol et; özellikle web sayfalarında yazar ve tarih eksik gelebilir.
3. Karanlık mod eklentileri: Gece okuması için
Gece uzun metin okurken beyaz arka plan göz yorabilir. Chrome, bilgisayarının sistem temasına göre kendi arayüzünü koyulaştırabiliyor ama birçok web sitesi beyaz kalıyor. Dark Reader gibi karanlık mod eklentileri, sitelerin renklerini koyu arka plana uyarlıyor; parlaklık ve kontrastı da ayarlamana izin veriyor.
- Bilmen gereken: Bu tür eklentiler her sayfanın içeriğini değiştirdiği için geniş izin ister. Çok indirilmiş, yorumları ve geliştirici bilgisi açık olanları tercih et. Bazı sitelerde görüntü bozulursa o site için eklentiyi kapatabilirsin.
4. uBlock Origin Lite: Reklam ve izleyicileri azalt
Reklam engelleyiciler sayfaların daha hızlı açılmasını ve dikkatin daha az dağılmasını sağlar. Chrome’un eski eklenti altyapısı (Manifest V2) aşamalı olarak kapatıldı ve popüler reklam engelleyici uBlock Origin, Ekim 2024’ten itibaren Chrome’da devre dışı kalmaya başladı. Yeni altyapıya uygun sürüm olan uBlock Origin Lite ise Chrome Web Mağazası’nda yer alıyor. Lite sürüm tam sürüme göre daha az ayar sunuyor ama günlük kullanım için çoğu zaman yeterli.
- Nezaket notu: Ücretsiz içerik üreten birçok site reklam gelirine dayanıyor. Sık kullandığın ve güvendiğin siteler için engelleyiciyi kapatmayı düşünebilirsin.
5. Site güvenliği: Eklenti yerine Chrome’un Gelişmiş Koruması
Bu yazının ilk sürümünde, sitelerin güvenilirliğini kullanıcı puanlarıyla gösteren Web of Trust (WOT) eklentisini önermiştik. Kasım 2016’da Alman yayın kuruluşu NDR’nin araştırması, WOT’un kullanıcıların gezinme geçmişlerini yeterince anonimleştirmeden üçüncü taraflara sattığını ortaya koydu. Gazeteciler bu verilerden bazı kullanıcıların kimliğini tespit edebildiklerini açıkladı. Ardından Mozilla eklentiyi kaldırdı, WOT da eklentisini Chrome ve diğer tarayıcıların mağazalarından çekti.
Bu olay, “güvenlik” vaat eden bir eklentinin bile gizlilik riski taşıyabileceğini gösteriyor. Bugün bir sitenin zararlı olup olmadığını anlamak için önerimiz, Chrome’un kendi Güvenli Tarama özelliğini kullanmak: Ayarlar > Gizlilik ve güvenlik > Güvenlik yolunu izleyip “Gelişmiş koruma” seçeneğini açabilirsin. Bu özellik, bilinen tehlikeli siteler, indirmeler ve eklentiler konusunda seni uyarır. Alışveriş yapacağın yeni bir sitenin güvenilirliğini anlamak için ise iletişim bilgilerine, kullanıcı yorumlarına ve iade koşullarına bakmak hâlâ en iyi yöntem.
Eklenti kurmadan önce 5 kontrol
- Yalnızca Chrome Web Mağazası’ndan kur. Bir siteden “.crx” dosyası indirip yükleme.
- İzinleri oku. “Tüm web sitelerindeki verilerinizi okuma ve değiştirme” izni isteyen bir eklentinin bu yetkiye gerçekten ihtiyacı var mı?
- Geliştiriciye ve güncelleme tarihine bak. Uzun süredir güncellenmeyen ya da geliştiricisi belirsiz eklentilerden uzak dur.
- Az ama öz kullan. Her eklenti tarayıcıyı biraz yavaşlatır ve yeni bir risk kapısı açar. Kullanmadıklarını chrome://extensions sayfasından kaldır.
- Değişikliklere dikkat et. Eklentiler zaman içinde el değiştirebilir. Bir eklenti birdenbire reklam göstermeye ya da sayfaları yönlendirmeye başlarsa hemen kaldır.
FURKAN EREN
Diğer bilim ve teknoloji yazılarımıza göz atmayı unutma.
Kaynaklar
Sıradaki
Bu yazıyı sevdiysen FiG Notları'na abone ol: iki haftada bir pazar, 5 dakikalık okuma.
Bir hata mı gördün? Bize yaz, düzeltelim.